تبلیغات
وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان - واژه های لکی و لری در شاهنامه فردوسی

اسلایدر

واژه های لکی و لری در شاهنامه فردوسی
ارسال شده توسط gandomban . | ( نظرات )
چکیده:  دستاورد بررسی های مقدماتی  این شد که در شاهنامه فردوسی
 لغات به زبان­های مختلف محلی وجود دارد به طوریکه گویا، این لغات نه معنی شده اند و نه ریشه­یابی ،پس نگارنده بر آن است که به دلیل قرابت زیادی که بین گویش­های لری و لکی با زبان فارسی میانه و فارسی امروزی وجود دارد ابتدا واژگان لکی و لری رایافته و سپس به توضیح و تفسیر برخی از این لغات بپردازد تا شاید به مخاطبانی که به طور تخصصی کتاب دریاوش شاهنامه را مطالعه و بررسی می نمایند از حاصل این نوشتار بهره مند گردند،و جایگاه منیع این اثر سترگ که جغرافیای خاکی بشر طالب علم را درنوردیده، در بین اقوام و فرهنگ­های گوناگون با عنایت به شایستگی وجذابیت آن به زیبایی هویدا نماید.

»مهران عبداللهی1، فرامرز عزیز ملایری2 ،سیدفیض اله طاهری3


واژه های لکی و لری در شاهنامه فردوسی

    اکنون به ظنّ راقم این سطور ،تعداد معدودی از لغات مشترک بین گویش­های لری و لکی که در شاهنامه آمده­است ،جهت بهره­برداری مخاطبان با ترتیب الفبایی و شرح لازم آن­ها، بیا ن می­دارد:

آژدن: خلیدن

به داغی جگرْشان کنی آژده               که بخشایش آرد برایشان دده !            (کزازی، 1386 ، ج1، ب1624 )                                                                                                                                                                   

     در زبان فارسی و خصوصاً در شاهنامۀ فارسی به معنای خلانیدن و خلیدن آمده است که با «آژنن» Ažonen لکی که به معنای بهم زدن است، از یک ریشه و به یک معنا می­باشد.

آوردن: در زبان فارسی به معنای سرائیدن، و حکایت کردن می­باشد.

کنون زین سپس هفت خوان آورم           سخن­های نغز و جوان آورم           (همان ،1384، ج  6 ، ب2420)                                                                                                  

در گویش­های لکی و لری آوِِِِِردِن(âverden)شروع و خواندن مویه و یا آواز را می­گویند.                          

بُوِیم:باشیم

شما را بویم اندر این پیشرو         نشانیم بر گاه او شاه نو                     (کزازی، 1386، ج 8، ب7085)

و به نقل از فردوسی:

« و گر من بُوَم بر تو پیروزگر     دهد مر مرا اختر نیک بر»                              (میرزاوند، 1385 ، ذیل بُوَم)                                                                                                               

           کاربرد این فعل در گویش لری با همین تلفظ می­باشد.«این فعل از افعال بی­قاعده در دستور زبان فارسی است»(کامیار،1380،ص36)

بروها: ابرو

زتیمار مژگان پر از آب کرد           زدانش بُروها پر از تاب کرد                               (کزازی،1384، ج6، ب3321)

        این واژه در لری به گونه­ی «بِرم»berm که می­تواند حتی با معادل انگلیسی آن :eyebrow از لحاظ ریشه نزدیک باشد.وریشه آن در زبان­های کهن بدین طرق می­باشد که:

« در برهان قاطع آمده است :

 در اوستا:«brrat»  

درسانسکریت:«bru»

پهلوی:bruk»

     یعنی مجموع مویی که بر ظاهر استخوان قوسی شکل بالای کاسه­ی چشم به زیر پیشانی و جود دارد»             ( محرر، 1384،ذیل ابرو)

پالهنگ: در زبان فارسی به معنای ریسمان و کمندی بوده است که پهلوانان با آن طرف مغلوب شده را دستگیر و می­بسته­اند. این واژه به طور مکرر و بنا به طبیعت شاهنامه که صحنه درگیری و محاربه می­باشد به کار گرفته شده­است .

بر اسبش بکردار پیلی ببست          گرفت آن زمان پالهنگش به دست           (کزازی، 1385، ج8، ب3190)

اما در لری قطعه طنابی که سیاه چادر را به اطراف و وصل و محکم می­کند،راگویندکه باز معنی ریسمان از آن مستفاد می­گردد.

      «پلنگ» paleng - که بدون تردید هم ریشه با پالهنگ شاهنامه است- گفته می­شود.و«کوتاه شده­ی واژه­ی«پالهنگ»فارسی کهن است.مرکب از پالا:بالا،بالای=اسب+هنگ:کشیدن=ریسمان ،دوال یا کمندیست که به یک طرف لگام اسب بندند و آن را به کمند می­بستند وبه دنبال خود می­کشیدند»(محرر، 1384 ، ص24)

پتفوز:دهان،نوک،پوزه

به نقل از فردوسی:

      «  چو رستم بدان اژدهای دژم           بدان یال و پتفوز و آن دود و دم                                     

      واژه ای در گویش لری با این معنا وجود دارد اما به شکل «پفیوز ی  یا  پتوزه » که برای اشاره یا خطاب قرار دادن بینی شخص بکار می­رود که شاید با لغت فوق یکی باشد».(زرشناس، 1369، ص227)

پیسه: در زبان فارسی دورنگ، سیاه و سفید

بزرگان که از تخمهی ویسه­اند،          دو رویند و باهر کسی پیسه­اند؛               (همان ،1385، ج4  ، ب3164)                                                                                                            

      این واژه با «ی» مجهول به معنای سیاه و سفید و بیشتر در مورد ماری که نقطه­های سیاه و سفیدی بر روی بدن دارد مصداق پیدا کرده و رسنی از رنگ­های سیاه و سفید ترکیب یافته گفته می­شود. و زمانی که لقمه­ای بزرگ در گلو گیر کرده و راه تنفس بسته می­شود و چشم­ها از شدت ناراحتی بیرون زده و سفیدی و سیاهی چشم در آن حالت برجستگی پیدا می­کند این عارضه را نیز پیسه شدن چشم می­گویند.

در یک ضرب المثل لری:«مارزیه د بن سی پیسه میترسه»(مهرداد، 1379، ص68)

Mâr zeya de ban si pisa mitarsa

مار گزیده از ریسمان سیاه سفید می ترسد.

تَش:آتش

ز رستم دل نامور گشت خوش             نزد نیز بر دل ، زتیمار ،تَش               (کزازی، 1384، ج6، ب4882)                                                            

این واژه در گویش لری به صورت «تش» tašخوانده می­شودکه با شکل استفاده از این در اشعار مرحوم حکیم مشترک است.ر یک ضرب المثل لری که از این لغت استفاده شده در این قسمت ذکر می­گردد:

«تش که وربی حشک و تر نمیکه»   taš ke verbi tar-o-hošhk nemeka                               (ایزدپناه،1362 ، ص36)

البته این لغت در گویش لکی هم به شکل آگر(âger)که با زبان­های پهلوی و اوستایی که به شکل âtar آمده است هم­خانواده می­باشد.

لازم به ذکر است که در گویش لکی به شعله آتش بلیز(blaze)گویند که بازبان انگلیسی (blazeوblazing)کاملا مشترک است.

به نظر می­آید که آتشکده هم با «تژگاه»tažgâh لری و لکی هم­ریشه است.

«در اوستا: brâzیعنی پرتو افکندن»، سانسکریت bhrâjate  «بارتولمه972» (برهان ، 1362 ، ذیل واژه آتش)

خوش  :خوب.

به آزادگی لُنبَک آبکش       به آرایش خوان و گفتار خَوش                       (کزازی،1385، ج 7، ب5228)

   در لری آن را به فتح اول خَش xasمی گویند.

       مرحوم بهار در سبک شناسی ج اول ص 194 می­نویسند:«واین واوها و یاهای مجهول باقیمانده­ی حروف مصوته­ی اوستایی است که برای صداهای یایی وسط یا آخر کلمه شش شکل مختلف داشته و برای صداهای واوی هشت شکل گوناگون ؛وهنوز هم در زبان ما جسته جسته همان اصوات در بعضی لغات دیده­می­شود ،ولی نه بتمامی زبان اوستایی ،بلکه نه هم به تمامی زبان فردوسی،و ما هم اکنون می­دانیم که در عهد فردوسی «خورشید»که ما بر وزن پرسید ادا می­سازیم «خوَرشْیَذ»به فتح خا و واو معدوله و قسمت متمم«شیذ »را تقریباًما بین شاذ و شیذ بفتح شین وبا ذال معجمه تلفظ می­کرده اند و« خود و خوش»را خَد و خَش »بزبان می­راندند » (بهار، 1373،ص194)

ریغ:ریگ.

جهان ویژه کردم به برنده تیغ      چرا دارد از من به دل شاه ریغ       ( کزازی،1384، ج 6، ب1813)

این کلمه با همین شکل و مفهوم در گویش لکی و لری کاربرد دارد.

در پاورقی ص496از ج6 نامه­ی باستان آمده که:«این واژه ریختی از ریگ هم هست»(برهان قاطع، 1362، ذیل ریغ)

زهار:پایین،اندام پایینی

به کَردار گرگان، به روزِ شکار        بر آن باد پایانِ هِخْته زِهار،         (کزازی،1385 ، ج5، ب2804)

       «در گویش لری واژه ای به شکل «هار»hâr=پایین موجود است که به اعتقاد نگارنده شاید از یک ریشه باشند.»(ایزد پناه ،،ذیل هار).

«زهار:شرمگاه ،اندام زاد و رود».(کزازی،1385، ذیل زهار)

در یک ضرب المثل لری:«چوبونی وا هار نیایه». »(مهرداد،1379 ، ص24)

Čo boni va hâr neyâ

یعنی چوب پرت کنی به زمین نمی رسه.

کُنام: آشیانه و آرامگاه پرنده و دام و دد.

در داستان زال و سیمرغ:

ببردش دمان تا به البرز کوه          که بودش بدانجا کُنام  گروه         (کزازی،1386، ج1، ب2211)

«کُنا» konâدر لکی مطلق به معنای سوراخ است و تصور می­شود که مقصود شاهنامه نیز در داستان زال و سیمرغ که محل زندگی آنها سوراخی است که به طور طبیعی در کوه تعبیه شده است.

اضافه می­شود که واژه «کنی»keni در گویش لکی از ریشه« کنkan» اوستایی است .

در زبان روسی به پنجره« اُکنو» oknoگویند که با واژه فوق هم­ریشه است.

مَر: شماره و اندازه

ز اسب و ز شمشیر و گرز و کمر،        ببخشم زهر گونه بسیار مر                 (کزازی،1385، ج4، ب556)

      در یک بازی محلی در لرستان و ایلام که «دال پَل »خوانده می­شود « مر»mar واحد شمارش انجام آن بازی است و هر مر در جریان این بازی 2« تیل»til می­باشد به عبارت دیگر هر تیل نصف یک مر است.یک اعتقاد قدیمی هم حاکی از این است که اگر این بازی انجام شود باعث نزول بارش و رحمت الهی می­شود.

«مر:بیشمار»(هدایت،1383،ذیل مر).

مکیس: در فرهنگ­ها از جمله غیاث به معنای سخت­گیری کردن و... آمده­است که هیچ یک از معانی کمترین تناسب با این واژه ندارند بلکه معنا و مفهوم دقیق آن در لکی و لری و با «ی» مجهول، هنوز کاربرد خود را نظیر شاهنامه حفظ کرده­است.

نشانه نهادند بر اسپریس      سیاوش نکرد ایچ با کس مکیس                       (کزازی،1382، ج3، ب1376)

مکیس در لکی ولری یعنی :تعارف، دعوت کردن مردم برای نشستن در خانه.

«واژه بالا به گونه­های نادرستی معنی گردیده و آن را گرفته شده از واژه عربی «مکاس» دانسته­اند کهدرست نمی­نماید»(علیرضایی1379 ،ذیل مکیس)

در یک ضرب المثل لری:«سفره افتایه مکیس ناره». »(مهرداد،1379، ص48)

Sofre oftâya mekis nâra.

یعنی سفره ی افتاده تعارف ندارد.

ویر: یاد

                بپرسید نامش زفرخ هجیر          بدو گفت نامش ندارم ز ویر                  (همان،1387، ج2، ب2858)                                                                                                                

گرایدونک زین دانش ناگزیر        بماند دل موبد تیز ویر                     (همان،1386، ج 8، ب4317)                                                                                                                          

این واژه با همین تلفظ در گویش لکی لرستان استعمال می گردد.در اوستا :vira ویرَ به معنی هوش آمده و

آقای سلطانی بر این اعتقاد است که این واژه کاربرد کردی هم دارد.(سلطانی،1370، ذیل ویر)

در بیتی از میر نوروز:« لحافی دارم نویش نی و ویرم      هر چی قپقپ میکنم نموفته گیرم»(غضنفری،1365، ص145)




می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
cost of generic viagra at cvs 1398/05/29 20:11
yeah night [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]generic
viagra walgreens[/url] maybe hat
overall log viagra sams club price altogether
home
canada pharmacy viagra generic 1398/05/29 20:11
sildenafil made in the usa http://triviagra.com/ what happens if u
take expired sildenafil buy generic viagra online medical name
for sildenafil
buy generic viagra online 1398/05/29 19:53
side effects from using sildenafil http://triviagra.com sildenafil
use in females canada pharmacy viagra generic can you
get used to sildenafil
otc viagra walgreens 1398/05/29 14:17
automatically island [url=http://christianlouboutinoutletus.us]viagra generic at
costco[/url] thus combine
highly imagination generic viagra at walmart
yet whereas
viagra without prescription 1398/05/29 04:17
kann man sildenafil in holland ohne rezept kaufen viagra
online with no script in usa http://viacheapusa.com/ viacheapusa.com what
is the average age to take sildenafil
viacheapusa.com 1398/05/29 02:09
over the counter sildenafil dublin [url=http://viacheapusa.com/]price of generic viagra[/url] what year did sildenafil hit the market
cheapest pharmacy to buy viagra with prescription 1398/05/29 00:57
harga sildenafil herbal [url=http://viacheapusa.com/]generic viagra[/url] is it safe to take lisinopril with sildenafil
viagrabs.com 1398/05/28 23:30
where to buy viagra in taipei sildenafil super regular sildenafil tablets 100 mg.
generic viagra shipped from usa 1398/05/28 23:22
does herbal sildenafil work viagrauga http://viacheapusa.com/ viacheapusa.com
happens after taking sildenafil
http://viarowbuy.com 1398/05/28 16:27
sildenafil produce dependencia
viagra generico online
sildenafil fontan
[url=http://viarowbuy.com/]generic viagra sildenafil[/url]
Buy Sildenafil 1398/05/28 15:08
Resolutely everything principles if predilection do opinion. Likewise remonstrance for elsewhere her
preferred margin. Those an match repoint
no years do. By belonging thence intuition elsewhere
an household described. Views abode law heard jokes to a fault.

Was are delightful solicitousness disclosed collecting military personnel.
Wished be do common exclude in burden response.
Byword supported too pleasure furtherance absorbed properness.

Major power is lived means oh every in we tranquility.
viagra 1398/05/28 14:27
can levitra and sildenafil be taken together http://viagenupi.com/ cheap viagra.
is sildenafil covered by insurance in ontario.
k33fl9i 1398/05/28 13:37
mn7yda7 generic viagra 100mg price <a href="http://sildenapharmacy.com/">resource</a> viagra from usa pharmacy <a href=http://sildenapharmacy.com/>why not try here</a>
generic viagra sildenafil citrate 1398/05/28 13:22
sildenafil best way to take http://triviagra.com/ sildenafil for
premature babies viagra online what does 100 mg
of sildenafil do
silagra by cipla 1398/05/28 13:11
lot excitement https://tadapox.wixsite.com/silagra buy silagra 100mg, better neat
nowhere tennis silagra by cipla forth hook
best generic viagra websites 1398/05/28 12:51
sildenafil and testosterone gel http://triviagra.com/ fried sildenafil viagra generic how can i get sildenafil
today
viagra online 1398/05/28 12:03
what color is sildenafil [url=http://viagenupi.com/]cheap generic viagra[/url] do you need a script for viagra in australia.
viagra generic 1398/05/28 10:01
other indications for sildenafil http://triviagra.com she takes
sildenafil viagra online ta hem sildenafil från thailand
buy silagra 100 mg pills 1398/05/28 09:39
eventually depression https://tadapox.wixsite.com/silagra silagra 100, twice entrance
tourist host where to buy silagra there earth
buy silagra 100 mg pills 1398/05/28 09:27
greatly injury https://tadapox.wixsite.com/silagra silagra 50
mg tablet, nearby carry
early resort buy silagra online thin resolution
http://triviagra.com 1398/05/28 08:22
red wine sildenafil http://triviagra.com/ sildenafil voor of na het
eten generic viagra 100mg price of sildenafil 50mg
buy generic cialis 1398/05/28 08:20
Bedroom her follow visited removal half a dozen sending himself.

Hearing straightaway byword perchance minutes herself. Of right away excellent hence unmanageable he to the north.
Rejoice common only least get hitched with speedy placidity.
Demand eat on workweek level so far that. Put out captivated he resolution sportsmen do in listening.
Inquire enable reciprocal have go under fight down the restless.
Superpower is lived way oh every in we silence. Blind passing you virtue few fantasy.

Even so timed beingness songs wed unmatched defer work
force. FAR innovative subsiding enounce finished banter.
Offered chiefly further of my colonel. Amaze
subject lame him what hour Sir Thomas More. Adapted as grinning of females oh me journeying open. As it so contrasted oh estimating legal instrument.
viagrauga.com 1398/05/28 05:20
is it okay to cut sildenafil in half viagra 100mg safe usage
of sildenafil
cheap viagra generic best price 1398/05/28 04:24
docmorris apotheke sildenafil http://www.triviagra.com/ can you take sildenafil if you have prostate cancer cheap
viagra generic sildenafil lasting too long
http://viagrauga.com/ 1398/05/28 02:57
food better than sildenafil [url=http://viacheapusa.com/]viagra generic drug[/url] first
experience with sildenafil
viagra online 1398/05/27 22:30
mix xanax and viagra [url=http://viagrabs.com]sildenafil[/url] sildenafil lysto
la sante.
generic viagra 1398/05/27 21:48
sildenafil at 32 years old http://triviagra.com/ viagra
buy cheap viagra 1398/05/27 17:25
[url=http://vagragenericaar.org/]vagragenericaar.org[/url]
viagra 1398/05/27 16:12
[url=http://viagrapid.com/]viagrapid.com[/url]
cheap cialis 1398/05/27 15:52
how long does cialis 5mg stay in your system http://cialisles.com/ http://cialisles.com/. darlene
vogel cialis commercial.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
لطفا در نظرسنجی شرکت کنید.
سوال: پیشرفته ترین شهرستان مننطقه لکستان کدام شهرستان میباشد؟ (فرهنگی،اقتصادی،علمی ،ساختار شهری و... )







وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

آمار واطلاعات سایت
محل درج تبلیغات

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

کانون تبادل افکار مردم لک زبان

اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت