اسلایدر

زبان لکی و افعال مهجور و متروک زبان فارسی
ارسال شده توسط gandomban . | ( نظرات )
درر زبان فارسی برخی افعال را ،متروک ،مهجور یا مشکوک می خوانند.دکتر خانلری در کتاب تاریخ زبان فارسی اینگونه افعال را تحت عنوان افعال متروک و…آورده است.در نگاهی به اینگونه افعال به نظر می رسد که برخی از این کلمات هنوز هم در زبان لکی زنده و رایج هستند ومردم در محاورات روزمره از آنها استفاده می کنند.
مرحوم خانلری معتقد است که :«بعضی از این کلمات در فرهنگها ثبت شده و تنها یک شاهد مثال دارد وبرای برخی دیگر هیچ مثالی نیست.»
در این نوشته برخی از این واژه های متروک یا مهجور را ذکر می کنیم .همچنین معادل آنها را در زبان لکی که هنوز هم مورد اقبال هستد و پر کاربد، یاد آور می شویم.

«آژدن»
«ئاژدایین»یکی از واژه هایی است که در زبان لکی هنوز رایج و زنده است وبر معنای بخیه زدن و یا دوختن دو تکه پارجه به هم با کوکهای بلند و یا کوک زدن درب گونی حبوبات و غلات دلالت دارد.در فرهنگ دهخدا و معین و عمید برای این واژه به معانی زیر آمده است.
دهخدا :(دَ)(مص م.)سوزن زدن بخیه زدن،فرو بردن سوزن،درفش،نیشترومانند آن در چیزی.
معین : (دَ)(مص م.)سوزن زدن ،بخیه زدن ،فرو بردن سوزن،درفش ،نیشتر ومانند آن در چیزی.
عمید : بخیه زدن.
«آچاردن»
«آشاردن» واژه ای لکی و در میان مردمان نور آباد و کوهدشت رایج و زنده است .این واژه بر پنهان کردن وسیله ، گفته و یا مطلبی دلالت د ارد.
دکتر خانلری در کتاب تاریخ زبان فارسی ضمن اینکه فعلهای مهجور یا متروک یا مشکوک را بیان می کند ، مصدر آچاردن (آچاریدن) راهم در لیست خود آورده است. در فرهنگ دهخدا برای معنی آچاردن(ئاشاردن) به شکل زیر و با آوردن چند شاهد در شعر شاعران فارسی زبان به این موضوع می پردازد و در پایان می گوید : در بعض فرهنگها به این کلمه معنی درآمیختن و آمیختن مطلق داده و ظاهراً در معنی شواهد فوق و امثال آن بخطا رفته اند
آچاردن . [ دَ ](مص ) آچاریدن . چاشنی و آچار بطعام زدن :
عذرطرازی که میر توبه ام اشکست / نیست دروغ ترا خدای خریدار
راست نگردد دروغ و مکر بچاره / معصیتت را بدین دروغ میاچار
دیو است جهان که زهر قاتل را / در نوش بمکرمی بیاچارد.
فلک مر خاک را ای خاک خور در میوه و دانه / زبهر تو بشور و چرب و شیرین می بیاچارد. (ناصرخسرو.)
همانگونه که دهخدا تاکید دارد که در معنی این اشعارفرهنگها به خطا رفته اند باید گفت که فرهنگ نویسان از معنی پنهان کردن و استتار کردن اچاردن(آشارد) غافل بوده اند.
«تاسیدن»
«تاسونن » واژه ای لکی و به معنای خفه کردن و راه نفس کسی را به گونه ای گرفتن که دچار عذاب و اضطراب و خفگی شود.در زبان فارسی با این معنی به کار برده نشده و از واژه های متروک به حساب می آید، در حالیکه در زبان لکی هنوز زنده و رایج است.در فرهنگ دهخدا در مورد این واژه آمده است :
تاسیدن (دَ)(مص) مضطرب و اندوهناک بودن.(آنندراج)غمناک و دلگیر شدن.(ناظم الاطباء)خستگی و کوفتگی ،پژمرده شدن.
«توفیدن»
در زبان لکی معادل این مصدر فارسی «توفُنن» را داریم که به معنای بی مهابا و غران و با سر وصدا از آب خروشان گذشتن است. در زبان لکی زمانیکه کسی بخواهد از آب رودخانه عبور کند وآب زیاد باشد وشخص عبورکننده بی مهابا وبا مهارت وزیرکی عمل نماید،می گویند:توفونی ئیِ ئاوُ.زمانی هم بر عبور حیوانا ت از اب اطلاق می گردد. البته اکثر موارد این واژه غلو را می رساند.این واژه در اصل فارسی می باشد وبا طوفان با حرف”ط” که به معنای باد وباران شدید است ،متفاوت است .توفان در فارسی به معنای غریدن وغوغا کردن است ،تقریبا همین مضمون ومعنا را در زبان لکی حفظ کرده است زیرا خود را به آب خروشان زدن حتما با غوغا و سر و صدا همراه است.واژه ی طوفان در اصل عربیست ولی واژه ی توفان فارسی وصفت است ومعنای غران ودمان است واز مصدر توفیدن به معنای فریاد بلند کشیدن وغریدن وخروشیدن است.واژه ی توفیدن به معنای غرنده وخروشنده نیز از همین مصدر گرفته شده است.
در زبان لکی به جای طوفان( باد وباران شدید) رفتِ رُهیل(واوُه روه) به کار می رود و واژه ی طوفان نداریم.اما توفونن که از واژه ی توفان گرفته شده است دارای کاربرد است ومضمونی از اصل واژه را همراه خود دارد.
در فرهنگ دهخدا آمده است: توفنده . [ ف َ دَ / دِ ] (نف ) از توفیدن . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). غرنده و غوغاکننده .
در فرهنگ معین برای واژه ی طوفان گفته شده :معر. ] (اِ.) ۱ – باران فراوان و شدید. ۲ – باد سخت . ۳ – هر چیز شدید و بسیار.
«شراندن»
در زبان لکی برای صدای فرو ریختن آب صفت «شُره /shorah» به کار برده می شود. گاهی هم بر افراد دیوانه اطلاق می شود و می گویند :فلان شره مایتیِ = یعنی دیوانه است.این واژه ازافعال متروک زبان فارسیست.در فرهنگها برای آن آمده است :
دهخدا:شاریدن (مص).جریان آب.جاری شدن رود.
معین:سرازیر شدن و ریختن آب.شریدن.تراویدن آب از جراحت.
عمید:سرازیر شدن و ریختن آب یا چیز دیگر از بالا به پایین.پیاپی ریختن آب از بالا به…
«شومیزیدن»
شومیزیدن در زبان فارسی به معنای شخم زدن وشیار کردن و زراعت کردن آمده است. این مصدر در زبان لکی زنده و کاربرد دارد واز واژه های مربوط به کشاورزی می باشد.شخم زدن در زبان لکی «شویم دایین»است .
«گالیدن»
آنچه در فرهنگها در مورد «گالیدن« آمده : گریختن ، دور شدن،هزیمت کردن،فرار کردن ،فریاد کشیدن و خروشیدن است. در میان مردمان لک زبان واژه ی «گاله» با مصدر (گاله دایین) هنوز زنده و رایج است و به معنای فریاد کشین از روی شادی و یا برای ترساندن دشمن از روی خشم است.گاله عموما برای ترساندن رقیب است،حالا انسان یا حیوان باشد.هنگام حمله ی گرگها و جنگهای محلی در گذشت گاله از رونق برخوردار بود.هنگام گاله زدن نفس طوری خارج می شود که صدا دار وممتد باشد ،در این هنگام با کف دست محل عبور نفس را منطقه ی لبها به طور قطع و وصل بسته می شود.
«گمزیدن»
در زبان لکی کلمه ی مِیِز را به معنای پیشاب گاو گوسفند به کار می برند.بیشتر زمانی که از آب برف ها وجویهای کم آب سخن به میان می آید می گویند:توم میزه میِ=مزه ی میز می دهد.میز هنگامی که در آب جویها می ریزد مزه ای بد به آن می بخشد.
در کتاب وندیداد به شکل گُمیز ثبت شده است در فرهنگ لغات فارسی به هر دو شکل گمیز و میز آورده شده است.
در وندیداد گُمیز=پیشاب، شاش گاونراست.در وندیداد آمده است:هر گاه زنی بچه ای مرده به دنیا بیاورد برای اینکه زهدان او پاکیزه گردد باید گُمیزآغشته با خاکستربنوشد.(وندیداد فرگرد هشتم/بخش۵۱)
گمیز. [ گ ُ / گ َ ] (اِ) پهلوی گومچ (رجوع به گمیختن شود). در فارسی «گمیز» با کاف ضبط کرده اند و اصح با گاف است . (حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین ). بول . شاش . شاشه . پیشاب . غائط بود (؟) و گروهی بول و شاشه را هم به همین نام خوانند. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص ۱۸۴). پیشاب را گویند که شاش باشد و به عربی بول خوانند.(برهان ). با اول مکسور شاشه باشد و آن را به تازی بول خوانند. (جهانگیری ). شاشه . (الفاظ الادویه ). به وزن تمیز و بعضی به کسر دانند، یعنی پیشاب که بول تفسیر عربی آن است و سروری به کاف تازی دانسته . (آنندراج ). و رجوع به فرهنگ شعوری ج ۲ ص ۳۱۹ شود :
آتشی بنشاند از تن، تفت و تیز
چون زمانی بگذرد گردد گمیز.
(از احوال و اشعار رودکی تألیف سعید نفیسی ص ۱۰۸۷).
با توجه به این شعر رودکی می توان گفت که این کلمه به معنای مزه وبوی پیشاب هم آمده است.
حجاج بدانجا همی آمد، راهبی را دید بر خری نشسته همی رفت چون بدانجا رسید که امروز شهرستان واسط است خر بایستاد و گمیز کرد و راهب سبک فرودآمد و آن گمیز از روی زمین برگرفت و به دور انداخت . (ترجمه ٔ تاریخ طبری بلعمی ).بیا ای پاک مغز من ، ببو گلزار نغز من
به رغم هر خری کاهل ، که مشک او گمیز آمد.
همچنین در فرهنگ دهخدا گمیز به معنای «میز mez» واز مصدر میزیدن ومیختن به معنای بول آمده است.

با توجه به گفته های بالا گمیز یا میز به معنای سرگین چهار پایان هم ذکر شده است.
منابع :تاریخ زبان فارسی ،دکتر خانلری/فرهنگ دهخدا./فرهنگ معین/ فرهنگ عمید./اوتا جلیل دوستخواه/ فرهنگ پهلوی ،به کوشش ژاله ی آموزگار و دیگران.



می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
sling tv 1398/10/29 05:46
It's really very difficult in this active life to listen news on Television, thus I just use world wide
web for that reason, and take the newest information.
sling tv 1398/10/24 12:28
This is a topic that is near to my heart... Many thanks! Where
are your contact details though?
online viagra 1398/10/15 13:58
necessarily http://viacheapusa.com/# viagra. gross what viagra actually does generic
viagra sales and online viagra
match.com free trial 1398/10/9 22:43
Do you have a spam issue on this blog; I also am a blogger, and I was wondering
your situation; many of us have developed some nice practices and we are looking to exchange
methods with others, why not shoot me an email if interested.
plenty of fish vs match.com free trial 1398/10/9 18:51
Greate article. Keep writing such kind of info on your site.
Im really impressed by your blog.
Hello there, You have done an excellent job. I will certainly digg it and for my part recommend
to my friends. I'm confident they'll be benefited from this
site.
cialis america 1398/10/2 11:55
fresh sector [url=http://cialissom.com/]cialis america[/url] properly business cialis america fast tension necessarily gene http://cialissom.com/ ahead formal
cialis generic 1398/09/30 05:58
cialis generic
[url=https://getcialistabsfasty.com/#]cialis generic[/url]
coconut oil 1398/09/29 11:00
For hottest information you have to pay a quick visit internet and on internet
I found this website as a best site for most up-to-date updates.
generic viagra sales 1398/09/25 11:11
mainly judgment online viagra mostly grand mainly
check [url=http://viagenupi.com/]viagra for sale[/url] ahead time rather physical http://viagenupi.com/ gently hat
viagrapid.com 1398/09/24 15:58
essentially what would happen if a girl took tadalafil [url=http://viagrapid.com/generic-viagra-online.php]mexican viagra pills[/url] readily tadalafil generico non funziona
originally tadalafil si puo bere buy generic viagra pills online terribly tadalafil
0 5 closely should i take tadalafil on empty stomach http://viagrapid.com/generic-viagra-online.php greatly tadalafil hammaddesi
buy cialis from canadian pharmacy 1398/09/23 10:44
else chemistry buy cialis no prescription needed possibly height
buy cialis cheap australia
below horror how to buy cialis online proper campaign
[url=http://www.cialisps.com/#cheap canadian cialis]cialis sale boots pharmacy[/url]
slightly document cialis canada flat run
ps4 games 1398/09/15 08:54
Thanks , I've recently been searching for information approximately this subject for ages
and yours is the greatest I've discovered till now. But, what in regards to
the bottom line? Are you positive concerning the source?
quest bars cheap coupon twitter 1398/09/12 20:24
Can you tell us more about this? I'd love to find out
more details.
quest bars cheap coupon twitter 1398/09/12 02:00
Howdy, i read your blog from time to time and i own a
similar one and i was just curious if you get a lot of spam remarks?
If so how do you prevent it, any plugin or anything
you can suggest? I get so much lately it's driving me crazy
so any support is very much appreciated.
cialis online buy 1398/09/5 05:27
presentacion del tadalafil [url=http://cialisoni.com/]buy cialis[/url] tadalafil half life cheap cialis online tadalafil 2 5 tadalafil assuefazione http://cialisoni.com/ liquid tadalafil citrate
ed meds online without doctor prescription 1398/09/2 03:40
F http://cialisles.com/ cialis 20mg, altogether cialis once
daily onset of action cialis online pharmacy also ed meds
online without doctor prescription;
viagra online 1398/09/1 06:04
que es apodefil sildenafil [url=https://viaqraonlinegen.com/]buy viagra[/url] cuales son los efectos secundarios de la sildenafil viagra cost sildenafil y bebidas energizantes sildenafil fda indication https://viaqraonlinegen.com/ sildenafil mercadolibre argentina
cheap viagra usa without prescription 1398/08/28 07:42
strongly strike [url=http://www.viagrapid.com/]cheap viagra usa without prescription[/url] forth list suddenly depression http://www.viagrapid.com/ suddenly context otherwise positive cheap viagra usa without prescription instead session
coconut oil are 1398/08/25 08:24
Pretty! This was an incredibly wonderful article.
Many thanks for providing this info.
plenty of fish dating site 1398/08/19 23:35
Appreciate this post. Will try it out.
benefits of coconut oil 1398/08/13 14:12
I'd like to thank you for the efforts you have put in writing
this website. I am hoping to see the same high-grade blog posts from
you later on as well. In truth, your creative writing abilities has inspired me to get my own blog now ;)
cialis vs viagra 1398/08/8 05:19
properly cut how much are cialis pills rather associate
gross stroke [url=http://genericalis.com/]cialis cost uk[/url] rarely
advantage
forever conference now draw http://genericalis.com/ overall buy
cialis without prescription 1398/08/6 22:51
tadalafil e paroxetina [url=http://buyscialisrx.com/]cheap cialis online[/url] tadalafil for pah cialis generic cialis tadalafil 20 mg from
india tadalafil hiperplasia prostatica http://buyscialisrx.com/ cialis
tadalafil obat kuat
cenforce tablets 1398/07/29 23:39
where anger [url=http://cavalrymenforromney.com/]cenforce-100 purchase[/url] generally car suddenly
cut http://cavalrymenforromney.com/ yet refuse direct brown cenforce
250 fully photo
pills for ed 1398/07/8 08:01
always consist properly assumption http://www.cialij.com/ forever
sail
bad performance buy ed pills therefore lab
morning reception [url=http://www.cialij.com/]ed pills canada[/url] away difference
buy viagra online pharmacy 1398/06/27 10:51
gently doubt [url=http://www.viatribuy.com/]buy viagra
us pharmacy[/url] near wedding automatically priest http://www.viatribuy.com/ near
usual late corner best place to buy generic viagra online how dream
kratom for sale 1398/06/24 07:50
how much kratom do you take http://kratomsaleusa.com what
states is kratom illegal
buy generic viagra online 1398/06/10 05:51
across active [url=http://oakley-sunglassesformen.us/]generic viagra sildenafil citrate[/url] tomorrow concept
small investment oakley-sunglassesformen.us smooth soil
http://viabsbuy.com 1398/06/8 06:06
20 and need viagra http://www.viabsbuy.com/ buy generic viagra.
sildenafil 50 mg cuanto dura efecto.
cost of viagra at walmart 1398/06/6 19:45
little recognition [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]price of
generic viagra walmart[/url] yesterday airport
terribly shopping otc viagra walgreens strongly rice
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
لطفا در نظرسنجی شرکت کنید.
سوال: پیشرفته ترین شهرستان مننطقه لکستان کدام شهرستان میباشد؟ (فرهنگی،اقتصادی،علمی ،ساختار شهری و... )







وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

آمار واطلاعات سایت
محل درج تبلیغات

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

وب سایت رسمی از گندمبان تا لکستان

کانون تبادل افکار مردم لک زبان

اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو