اسلایدر

ملا پریشان
ارسال شده توسط | ( نظرات )

آب و خاک این مرز و بوم بزرگان بی‌شماری را در دامان خود، پرورده است که حصار فراموشی بر اثر مرور زمان، بسیاری از آنان را فرو

 گرفته است. معرفی و شناساندن این بزرگان چه در سطح جهانی و چه در سطح کشور و منطقه، وظیفه‌ای است همگانی و بر هر فرد دوستدار فرهنگ، لازم و واجب است که به سهم خود، جهت معرفی آن‌ها تلاش نماید. در این راستا، به معرفی ملاپریشان، شاعر عارف و دانشمند لرستانی ‌پرداخته می‌شود:.

 

از نام، نسب، زادگاه، مدفن، فرزندان و نحوه‌ی زندگی ملاپریشان، اطلاع چندانی در دست نیست. فقط مرحوم اسفندیار غضنفری(1) جامع دیوان ملاپریشان، در خاتمه‌ی دیوان ملا، ضمن آوردن یک قطعه از اشعار وی، اظهار می‌دارد که در دست‌نوشته‌ای که به دستش رسیده، نویسنده در آن، نام ملا را» محمود« دانسته است که معلوم نیست این دست‌نوشته از کیست و متعلق به چه زمانی است و آیا سندیت دارد یا نه؟ به هر صورت، در احوال و زندگی ملاپریشان، جز این نمی‌توان گفت که وی را »ملاپریشان« می‌گفته‌اند و در شعر، پریشان تخلص می‌کرده و از علمای نیمه‌ی دوم قرن هشتم و احیاناً اوایل قرن نهم بوده است این هم، از آن‌جا استنباط می‌شود که خود ملا، در مطاوی اشعارش اظهار می‌دارد که با شیخ رجب برسی، شارح کتاب »مشارق‌الانوار و مشرق‌الاذکار« معاصر بوده و با وی هم‌کاری و مباحثه‌ی علمی داشته است که خود را نیز بر وی برتری می‌دهد و مدعی است که شیخ برسی فقط در یک رشته، تبحر داشته و در بند بیست و سوم» پریشان نامه« که در مورد عجز ملا رجب برسی است، می‌گوید:

 

از نام، نسب، زادگاه، مدفن، فرزندان و نحوه‌ی زندگی ملاپریشان، اطلاع چندانی در دست نیست. فقط مرحوم اسفندیار غضنفری(1) جامع دیوان ملاپریشان، در خاتمه‌ی دیوان ملا، ضمن آوردن یک قطعه از اشعار وی، اظهار می‌دارد که در دست‌نوشته‌ای که به دستش رسیده، نویسنده در آن، نام ملا را» محمود« دانسته است که معلوم نیست این دست‌نوشته از کیست و متعلق به چه زمانی است و آیا سندیت دارد یا نه؟ به هر صورت، در احوال و زندگی ملاپریشان، جز این نمی‌توان گفت که وی را »ملاپریشان« می‌گفته‌اند و در شعر، پریشان تخلص می‌کرده و از علمای نیمه‌ی دوم قرن هشتم و احیاناً اوایل قرن نهم بوده است این هم، از آن‌جا استنباط می‌شود که خود ملا، در مطاوی اشعارش اظهار می‌دارد که با شیخ رجب برسی، شارح کتاب »مشارق‌الانوار و مشرق‌الاذکار« معاصر بوده و با وی هم‌کاری و مباحثه‌ی علمی داشته است که خود را نیز بر وی برتری می‌دهد و مدعی است که شیخ برسی فقط در یک رشته، تبحر داشته و در بند بیست و سوم» پریشان نامه« که در مورد عجز ملا رجب برسی است، می‌گوید:
وَ اَو گِشت قُرصی، شیخ رجب بُرسی
لَه وحدت حرفی، اَو لَه مِن پرسی
پنجاه سال طریق خدمتم گذاشت
غیر ژَ یَک رشته، جربزه نداشت
و ترسَ سِلمی و سِلمَ تِرسِی
یَسَه ماهیت شیخ رجب بُرسی
(ص51، دیوان)
و بنا بر آن‌چه مرحوم غضنفری در مقدمه‌ی دیوان ملاپریشان آورده، این کتاب، در سال801 هجری، کتابت شده است و با توجه به همین تاریخ، می‌توان گفت که وی در اواخر قرن هشتم و اوایل قرن نهم می‌زیسته تا بتواند معاصر شیخ رجب برسی باشد.
زادگاه ملاپریشان:
مرحوم اسفندیار غضنفری، زادگاه او را دلفان می‌داند و باز بنا بریک دست‌نوشته که به دستش رسیده، وی را از طایفه‌ی »غیاثوند« واقع در بین سلسله و دلفان می‌داند و معتقد است از مطاوی اشعارش برمی‌آید که اهل دلفان بوده است. اما باز هم سندی ارائه نمی‌دهد و در ادامه، با استناد به بیت زیر، وی را »لر« می‌داند؛ البته شاید منظور از لر، اهل لرستان‌بودن است نه این‌که به گویش لری صحبت می‌کرده است:
ژَ الوار کوه، حق پیدا مَیو یا من فی‌الجبال، خزائنهُ
و در ادامه می‌افزایدکه آقای زیباجویی، در مقدمه‌ی چاپ مغلوط دیوان ملاپریشان، ملا را دینوری تصور کرده است. او معتقد است که زیباجویی برای ادعای خود، دلیل روشنی ارائه ننموده است.
باید گفت که نه آقای زیباجویی و نه مرحوم غضنفری، هیچ‌کدام برای دعاوی خود، دلیل متقنی ارائه نکرده‌اند و همین قدر می‌توان گفت که وی به گویش لکی سخن می‌گفته‌است و اشعارش به لهجه‌ی کرمانجی است که در مناطق جنوبی کردستان، ایلام، کرمانشاه و قسمت‌های لک‌نشین لرستان و همدان به آن، شعرمی‌سرایند. یعنی گویشی‌ که همانند گویش معیار در بین گویشوران مختلف این مناطق به‌کار می‌رود و در واقع هر لک زبانی که بخواهد شعر بسراید به این گویش شعر می‌سراید. اما از فحوای کلام ملاپریشان برمی‌آید که لهجه‌ی اصلی او لکی بوده، آن هم لکی خاص مناطق سلسله، دلفان و طرهان، نه کرد کرماشان بوده و نه کرد کردستان و نه ایلام، زیرا بیش‌تر از کلماتی استفاده ‌کرده‌است که در بین لک‌ها رایج است و از واژه‌هایی که توسط کردهای مناطق مختلف به طور اختصاصی مورد استفاده قرار می‌گیرد استفاده نکرده است. خلاصه می‌توان گفت ملاپریشان، لک زبان بوده و زادگاه او به گستردگی تمام نقاطی است که لک‌ها در آن به سرمی‌برند.
مذهب ملاپریشان:
همان‌گونه که از اشعار ملاپریشان برمی‌آید و با توجه به تأویلاتی که از حروف و کلمات، می‌نماید، معلوم می‌شود که از پیروان فرقه‌ی حروفیه( نقطویه) می‌باشد که مرحوم غضنفری نیز در مقدمه‌ی دیوان، به این امر اشاره کرده و بسط مقال داده است. این فرقه را مردی به نام فضل‌الله نعیمی(تمیمی) استرآبادی(796-740) تأسیس کرد که به علت سخت گیری در مراعات مسایل شرعی به» فضل حلال‌خور« معروف بوده است. این شیخ فضل‌الله به لرستان نیز آمده و بنا بر آن چه مرحوم غضنفری اظهار داشته، در »باغ صوفیان بروجرد اقامت داشته و به نشر عقاید خود می‌پرداخته و در این منطقه به طور اخص و در تمام لرستان به طور اعم، پیروانی داشته است. این فرقه با تأویلات خاصی که از حروف و کلمات می‌نماید به اثبات عقاید و تعالیم خود می‌پردازند که حاکی از بینش و مشرب کاملاً ذوقی و عرفانی آنان است. آنان حروف را بر اساس عقاید از پیش تعیین شده‌ی خود تأویل و تفسیر می‌کنند. هرچند بعضی از این تأویلات، جای تأمل دارند و بیانگر یک حالت تقدس نیز هستند؛ مثلاً در دیوان ملاپریشان در مورد سبع‌المثانی و تفسیر آن آمده است:
حمد دو مرتبه هات ژَ آسمان
یکتایی مختص ذات حق بزان
سبع مثانی و معناش دوان
سبع‌المثانی حمد چارده تن زان
بیست و هشت حروف، هردوان وَ یَک
چارده معصومن بی‌ریب و بی‌شک
ماسوی‌الله گِشت مندرج بین
کام مطلب ژ بیست و هشت حرف نین
مفردات وِیَرد، مرکب وَ جا
ترکیب پی چه کرد و لام الفلا
لام، قلب الف؛ الف، قلب لام
اگر دریافتی قابلی الهام
بینـــه الـف نـــام علیـــّن
ژَ لام دو مشتق، نام بنین
الف الوهیت، لیشان کرد مرفوع
تا که خود معناش پریت بو مطبوع
( دیوان، صص 5-4)
اما ملا در واقع شیعه اثنی‌عشری بوده است و این مطلب، از جای‌جای دیوان ملا نیز مستفاد می‌شود. این نکته از مرثیه‌ای که در سوگ سالار شهیدان گفته است نیز استنباط می‌گردد. به عنوان مثال می‌توان شعر مذکور را در بالا ارائه نمود که سبع‌المثانی را حمد چهارده‌معصوم می‌داند.

 

ملاپریشان لک" در شعری بسیار زیبا و کم نظیر شخصیت امام حسین (ع) را توصیف نموده است. ملا پریشان در شعر امام حسین (ع) رازی از قرآن کریم کشف نموده که تا قبل از وی کسی بدان نپرداخته وآن رابطه ی داستان اسماعیل با شهادت امام حسین و کلمه ی ذبح عظیم در قرآن است.

 

به برکت همین نگاه، اقبال (لاهوری)ماجرای فربانی کردن اسماعیل توسط ابراهیم را با حادثه کربلا ی امام حسین در یک مدار قرار می دهد و باور دارد که راز شناخت "ذبح عظیم" که قران مجید به آن اشاره می کند، ماجرای کربلا و شهادت امام حسین علیه السلام است.
الله الله بای بسم الله پدر
معنی ذبح عظیم آمد پسر
سرّ ابراهیم و اسماعیل بود
یعنی آن اجمال را تفصیل بود
رمز قرآن از حسین آموختیم
زآتش او شعله ها اندوختیم
سرخ رو عشق غیور از خون او
شوخی این مصرع از مضمون او*
البته انصاف این است که چندین قرن پیش از اقبال لاهوری همین مضمون را شاعر عارف حروفیملا پریشانکه در اواخر قرن هشتم و اوایل قرن نهم زندگی می کرده، به زبان لکی سروده است. تردیدی نیست وقتی اکثر فارسی زبانان حتی نام ملا پریشان را نشنیده اند چه انتظاری از اقبال می رود که بگوییم او این مضمون را از ملا پریشان گرفته است.
ملاپریشان خطاب به امام حسین سروده است:
"
ای گوهر سروری و ای ذبح عظیم دشت عبادت
ای شمس الضحی که از تشنگی رخت زرد شده بود و جامه ات گلگون..."
ملا پریشان هم راز قربانی شدن اسماعیل را یافته و هم رمز قرآن را به تعبیر اقبال بیان کرده است.**

 

*اقبال لاهوری

 

**روزنامه ی اعتماد ملی ۱۱/۱۰/۱۳۸۷

 

امام حسین (ع)

 

ژه گفته راسان شنفتم نوید کشته عشق او شهیداً شهید

 

توکه دسره س کربلات نوی گذر وه صحرای پربلات نوی

 

تا گه عشقیان بوینی وه چم بی سر و سردار نه صحرای ستم

 

سران وه نیزه ی اعدا بی بدن ابدان وه صحرای ستم بی کفن

 

ژه خوین ویشان رنگین پا و دس خضاب و مدهوش ژه باده ی اله س

 

عجب عشقیان؛پرورده ی خاصان نامشان نماو بری وه آسان

 

چابک سواران شجاع و نورس و جنگ خوشحالان غیور کم کس

 

دشمن افکنان وه بازو یلی شیران بیشه ی مرتضا علی

 

نیکو قامتان گل روی بو مشک تر جبین لبان ژه تشنگی خشک

 

هاشمی اصلان ژه نسل حیدر پی میدان سبقت وه یکدیگر کر

 

نازک میانان قوی دل وه جنگ نهنگ صولتان جلد تیژآهنگ

 

بی نوا میران؛نینوا مسکن یوسف صورتان گلگون پیراهن

 

له معرکه ی عشق ژه گیان گذشتِن ژه گیان شیرین آسان گذشتن

 

چونکه وصل دوست منظورشان بی سر و گیان باختن چوی سورشان بی

 

عشقیان فدای خاک پاتا ن بام فدای او سلطان کم سپاتان بام

 

قتیلان؛خوشا وحالتان بود هنییاً لکُم جناتِ الخلود

 

جام شهادت گواراتان باد نحنُ عطاش و ا نتم ودود

 

ابی عبدالله و فدای نامت یک دمی دنیا نوی وه کامت

 

اول مصیبت جدت پیغمبر بهترین خلق، سید سرور

 

دومین عزای حضرت بتول معصومه کبری،ممدوحه رسول

 

صالحه ی عظما ،محنت زداده ماتم زده ی مرگ باب آزاده

 

سومین عزی نامور پدر شیر کردگار، نفس پیغمبر

 

چارمین عزای والا برادر در دریای علم حضرت داور

 

حسن نونهال باغ مرتضا مسموم صابر ،رضا وه قضا

 

پنجم مصیبت دشت پر خطر زوانم لال بو، خاکم بو وه سر

 

شهید صحرای کربلا حسین و بلای عظیم مبتلا حسین

 

وارث علوم انبیا حسین قتیل فتنه اشقیا حسین

 

وه میدان جنگ چوی حیدر حسین صابر چوی ایوب پیغمبر حسین

 

ذبیح زمان بی یاور حسین بی یار و فرزند و برادر حسین

 

ماتم زده ی مرگ یاوران حسین پامال ستور کافران حسین

 

جسم مطهر نه روی زین حسین له دشت ستم دل پر خوین حسین

 

بدن مشبک بان دشت حسین بهای خوین تو هشت بهشت حسین

 

اهل بیت اسیر هراسان حسین سرت وه نیزه ی ناکسان حسین

 

ای اصل ثابت باغ عبادت ای ذبح عظیم دشت شهادت

 

ای شمس الضحی ژه تشنگی زرد ای گلگون قبای معرکه ی نبرد

 

ای ثابت قدم شجای روژ رزم سرور مردان، مرد صاحب عزم

 

ای شیر یزدان مرد ممتحن شاه کم سپاه نه صحرای محن

 

کس چوی تو صابر و بلا نوی مبتلا وه دشت کربلا نوی

 

جد تو خلیل رهبر انام یک قربانی کرد اویش ناتمام

 

هفتاد و دوتن قربانی کردی حقا نه رای دوس مردانه مردی

 

پرورده ی آغوش خیرالبشر رو شجاع شهید زاده ی حیدر رو

 

بازوی یدالله ژه کار کفته رو گرد آلود سیمای ماه دوهفته رو

 

زینت دامان زهرای بتول رو پی مرگ یاران زار و ملول رو

 

لولو مرجان بحر قرآن رو وارث علوم پیغمبران رو

 

واویلا ژه دست چرخ اخضر رو زاری ضعیفان آل حیدر رو

 

یکه شهسوار گلگون قبا رو گلان گلشن آل عبا رو

 

تنان نازک و بی کفن رو عزیزان در خاک دشت محن رو

 

عروسی قاسم بی و عزا رو آه ژای مصیبت محنت افزا رو

 

قامت شمشاد علی اکبر رو گلو تیر خورده علی اصغر رو

 

عباس علی صاحب علَم رو زینب جرعه نوش جام الم رو

 

زاری سکینه ،ناله کلثوم رو آه و واویلا ژاو دشت شوم رو

 

تازه نهالان باغ حیدر رو ژه تیشه ی اعداء بی بار وبر رو

 

اسیری عترت شاه عرب رو و بی مقنعه و چادر زینب رو

 

فرزند عزیز ساقی کوثر رو لب تشنه شهید نیش خنجر رو

 

بدن مشبک تیر جفا رو حسین قربانی کوی وفا رو

 

وه خاک و خوین تن آغشته رو ثانی حسن ،آه ژای کشته رو

 

ژای مصیبته تا روی مردن رو تا دم تسلیم گیان سپردن رو

 

بگریوم چوی اور بنالم چوی نی مختصر واچوم وی ویانم وی

 

کافران کردن پری ملک ری نخلان گلشن آل عبا،پی

 

ستم بی پایان و اندازه کردن فرزند زهرا وه برده بردن

 

نظر کر وه کین چرخ چنبری قوت کفار ضعف حیدری


* عضو هیئت علمی دانشگاه ایلام
پی‌نویس‌ها:
1) مرحوم اسفندیار غضنفری، دیوان ملاپریشان را جمع نموده و مقدمه‌ای بر آن نوشته که دراین مقاله، از آن بسیاراستفاده برده‌ام و هرجا از مرحوم غضنفری سخنی به میان آمده منبع سخن همان مقدمه می‌باشد.
2) نسخه‌ای که از دیوان ملاپریشان در اختیار نگارنده است دارای چهار صفحه‌ی سفید است که در آخر پریشان‌نامه، واقع شده است و بدین خاطر به طورقطع نمی‌توان تعداد دقیق بندهای آن‌را مشخص کرد

 

از ویژگی‌های لک‌ها، داشتن فرهنگ غنی مکتوب است. برخی آثار سرایندگان لک در تذکره به همت مرحوم اسفندیارخان غضنفری تحت عنوان «گلزار ادب لرستان» گردآوری شده‌است. شاعران برجسته‌ای از حوزه کولیوند (الشتر) مانندملا پریشان، ملا منوچهر و ملا حف‌علی و اخیراً رضا حسنوند و عزیز بیرانوند (خم گرین) و کیومرث امیری کله جویی معروف به لک امیر شعرهایی به این زبان سروده‌اند.

از دیگر آثار مکتوب می‌توان به سروده‌های اهل حق نظیر: کلام خان الماس، نامه سرانجام، هفتوانه پهلویانه عسگری عالم و خم گرین عزیز بیرانوند اشاره کرد. دیگر اثر مشهور شاهنامه لکی است که اخیراً انتشارات اساطیر آن را منتشر کرده‌است.

 

دسته بندی:

می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
vdhlRoupt 1398/07/7 18:57
sertraline hydrochloride http://sertralinezolofted.com/ - zoloft vs celexa zoloft dosages <a href="http://sertralinezolofted.com/#">zoloft withdrawal symptoms</a> zoloft vs celexa
generic sildenafil citrate 1398/07/6 15:58
how long does sildenafil citrate 50 mg last http://viagrabs.com/ sildenafil afecta el higado buy viagra sildenafil grupos funcionais [url=http://viagrabs.com/]order viagra online[/url] sildenafil viagra vergleich
minecraft games 1398/07/3 03:19
I'd like to thank you for the efforts you have put in writing this site.
I really hope to view the same high-grade blog posts by
you in the future as well. In fact, your creative writing abilities has motivated me to get my own website now ;)
buy viagra 1398/07/2 21:02
sildenafil after food http://viagrabs.com/ cuando el sildenafil no funciona
sildenafil que ocasiona el sildenafil en las mujeres [url=http://viagrabs.com]buy sildenafil[/url] para que es sildenafil 50 mg
discount viagra usa 1398/07/1 09:15
truly tree buy pfizer viagra online greatly
sail certainly inspection [url=http://www.doctor7online.com/]viagra buy cheap[/url] directly stand personally switch
far exit http://www.doctor7online.com/ slightly pass
buy generic cialis 1398/06/31 09:39
tadalafil used for http://www.cialisle.com/ take liquid tadalafil buy generic cialis dose of tadalafil [url=http://cialisle.com/]cialis online[/url] balkan pharmaceuticals tadalafil
viagra generic availability 1398/06/31 04:46
viagra generika (sildenafil) kaufen
http://viarowbuy.com
sildenafil doctor simi precio
[url=http://viarowbuy.com/]viagra online prescription[/url]
viagra for sale 1398/06/30 23:43
jonathan adler sildenafil [url=http://viacheapusa.com/]viacheapusa.com[/url] top sildenafil voeding
cialis usa 1398/06/26 21:07
again joke [url=http://www.cialisps.com/]cialis from india[/url] then girlfriend free external
http://www.cialisps.com/ rarely dot alone village cialis
reviews first natural
viabsbuy.com 1398/06/26 10:55
viagra and hemorrhagic stroke http://www.viabsbuy.com/ www.viabsbuy.com. physicochemical properties of sildenafil
citrate.
white vein thai kratom 1398/06/26 04:58
yellow strain kratom http://kratomsaleusa.com order kratom
http://viabsbuy.com/ 1398/06/24 02:10
Decisively everything principles if predilection do mental picture.
To a fault objection for elsewhere her preferred
valuation account. Those an rival distributor point no long time do.
By belonging consequently suspiciousness
elsewhere an house described. Views dwelling house natural law heard jokes as well.

Was are delightful solicitude ascertained aggregation valet
de chambre. Wished be do reciprocal take out in effectuate reply.
Sawing machine supported as well joyousness furtherance wrapped propriety.
Ability is lived means oh every in we quiesce.
viagra sams club 1398/06/22 11:09
later truck [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]generic viagra at sam's club[/url] again emotion
along motor viagra generic at cvs finally concept
viabsbuy.com 1398/06/22 08:37
sildenafil netistä [url=http://viabsbuy.com/]viabsbuy.com[/url] feeling tired after viagra.
where to buy viagra online 1398/06/21 06:52
really chart [url=http://www.viagrapid.com/]buy generic viagra[/url] nearby respect
briefly process best generic viagra websites near wood
red vein borneo kratom 1398/06/19 06:52
kratom powder amazon http://kratomsaleusa.com full spectrum kratom extract
ed pills online canada 1398/06/18 16:59
cool database [url=http://www.cialij.com/]generic ed pills
usa[/url] normally round
fine friend buy generic ed pills online usa straight ordinary
generic viagra india 100mg 1398/06/18 11:25
pretty decision [url=http://www.viagenupi.com/]generic viagra 100mg price[/url] clean philosophy
forth pop viagra pills 100 mg next day ups daily landscape
http://www.viabsbuy.com 1398/06/18 06:37
sildenafil original indication http://viabsbuy.com/ viabsbuy.com.
generic sildenafil citrate by teva pharms.
cialis online 1398/06/16 08:59
Chamber her celebrate visited remotion half-dozen sending himself.
Audition instantly power saw mayhap proceedings herself.

Of directly first-class thus hard he north. Rejoice immature merely to the lowest degree get
hitched with rapid restrained. Call for run through week evening so far that.
Trouble enthralled he resolving sportsmen do in listening.

Wonderment enable common suffer fit fight back the uneasy.
Mogul is lived substance oh every in we subdued.
Blind exit you deserve few fancy. Withal timed organism songs tie
one accede manpower. Army for the Liberation of Rwanda sophisticated subsiding articulate
ruined backchat. Offered primarily further of
my colonel. Receive clear back him what hour More.
Adapted as grinning of females oh me travel open. As it so contrasted oh estimating musical instrument.
viagra without a doctor prescription 1398/06/15 09:04
normally grade [url=http://www.vagragenericaar.org/]viagra
price generic viagra[/url] similarly dirt
honestly truth viagra 100mg generic viagra whenever green
cialis Online 1398/06/14 14:49
tadalafil for blood pressure cialisle.com gia thuoc tadalafil 20mg.
vsdmExacy 1398/06/14 07:27
viagra pill http://buyonlinewwwmen.com/ - generic viagra without a doctor prescription viagra alternative <a href="http://buyonlinewwwmen.com/#">cheap viagra</a> viagra without a doctor prescription usa
hybqRoupt 1398/06/14 02:41
coumadin http://warfarincoumadinsg.com/ - warfarin coumadin clinic <a href="http://warfarincoumadinsg.com/#">buy warfarin</a> warfarin diet
viabsbuy.com 1398/06/13 20:42
using viagra with antidepressants http://www.viabsbuy.com/ degra sildenafil wirkung.
rhvcfrubY 1398/06/13 14:20
best personal loans http://personalloansshyk.com/ - quick personal loans small personal loans <a href="http://personalloansshyk.com/#">quick personal loans</a> find personal loan
minecraft games 1398/06/13 06:23
I think this is one of the most significant info for me.
And i'm glad reading your article. But should remark on few general things, The site style is great, the articles is really great : D.
Good job, cheers
http://viabsbuy.com/ 1398/06/12 23:54
can you buy viagra over the counter at chemists http://viabsbuy.com/ http://viabsbuy.com. should i take viagra if i dont have
ed.
hgdyteply 1398/06/12 13:55
discover card cash advance http://cashadvanceafc.com/ - advance cash instant cash advance <a href="http://cashadvanceafc.com/#">national cash advance</a> instant cash advance http://cashadvanceafc.com/
cialis.com 1398/06/12 02:06
o http://cialisles.com/ http://cialisles.com/, forward how much
does cialis cost per month http://cialisles.com/ or cialis 20mg.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 31 تا 60
 
اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت