اسلایدر

ملا پریشان
ارسال شده توسط | ( نظرات )

آب و خاک این مرز و بوم بزرگان بی‌شماری را در دامان خود، پرورده است که حصار فراموشی بر اثر مرور زمان، بسیاری از آنان را فرو

 گرفته است. معرفی و شناساندن این بزرگان چه در سطح جهانی و چه در سطح کشور و منطقه، وظیفه‌ای است همگانی و بر هر فرد دوستدار فرهنگ، لازم و واجب است که به سهم خود، جهت معرفی آن‌ها تلاش نماید. در این راستا، به معرفی ملاپریشان، شاعر عارف و دانشمند لرستانی ‌پرداخته می‌شود:.

 

از نام، نسب، زادگاه، مدفن، فرزندان و نحوه‌ی زندگی ملاپریشان، اطلاع چندانی در دست نیست. فقط مرحوم اسفندیار غضنفری(1) جامع دیوان ملاپریشان، در خاتمه‌ی دیوان ملا، ضمن آوردن یک قطعه از اشعار وی، اظهار می‌دارد که در دست‌نوشته‌ای که به دستش رسیده، نویسنده در آن، نام ملا را» محمود« دانسته است که معلوم نیست این دست‌نوشته از کیست و متعلق به چه زمانی است و آیا سندیت دارد یا نه؟ به هر صورت، در احوال و زندگی ملاپریشان، جز این نمی‌توان گفت که وی را »ملاپریشان« می‌گفته‌اند و در شعر، پریشان تخلص می‌کرده و از علمای نیمه‌ی دوم قرن هشتم و احیاناً اوایل قرن نهم بوده است این هم، از آن‌جا استنباط می‌شود که خود ملا، در مطاوی اشعارش اظهار می‌دارد که با شیخ رجب برسی، شارح کتاب »مشارق‌الانوار و مشرق‌الاذکار« معاصر بوده و با وی هم‌کاری و مباحثه‌ی علمی داشته است که خود را نیز بر وی برتری می‌دهد و مدعی است که شیخ برسی فقط در یک رشته، تبحر داشته و در بند بیست و سوم» پریشان نامه« که در مورد عجز ملا رجب برسی است، می‌گوید:

 

از نام، نسب، زادگاه، مدفن، فرزندان و نحوه‌ی زندگی ملاپریشان، اطلاع چندانی در دست نیست. فقط مرحوم اسفندیار غضنفری(1) جامع دیوان ملاپریشان، در خاتمه‌ی دیوان ملا، ضمن آوردن یک قطعه از اشعار وی، اظهار می‌دارد که در دست‌نوشته‌ای که به دستش رسیده، نویسنده در آن، نام ملا را» محمود« دانسته است که معلوم نیست این دست‌نوشته از کیست و متعلق به چه زمانی است و آیا سندیت دارد یا نه؟ به هر صورت، در احوال و زندگی ملاپریشان، جز این نمی‌توان گفت که وی را »ملاپریشان« می‌گفته‌اند و در شعر، پریشان تخلص می‌کرده و از علمای نیمه‌ی دوم قرن هشتم و احیاناً اوایل قرن نهم بوده است این هم، از آن‌جا استنباط می‌شود که خود ملا، در مطاوی اشعارش اظهار می‌دارد که با شیخ رجب برسی، شارح کتاب »مشارق‌الانوار و مشرق‌الاذکار« معاصر بوده و با وی هم‌کاری و مباحثه‌ی علمی داشته است که خود را نیز بر وی برتری می‌دهد و مدعی است که شیخ برسی فقط در یک رشته، تبحر داشته و در بند بیست و سوم» پریشان نامه« که در مورد عجز ملا رجب برسی است، می‌گوید:
وَ اَو گِشت قُرصی، شیخ رجب بُرسی
لَه وحدت حرفی، اَو لَه مِن پرسی
پنجاه سال طریق خدمتم گذاشت
غیر ژَ یَک رشته، جربزه نداشت
و ترسَ سِلمی و سِلمَ تِرسِی
یَسَه ماهیت شیخ رجب بُرسی
(ص51، دیوان)
و بنا بر آن‌چه مرحوم غضنفری در مقدمه‌ی دیوان ملاپریشان آورده، این کتاب، در سال801 هجری، کتابت شده است و با توجه به همین تاریخ، می‌توان گفت که وی در اواخر قرن هشتم و اوایل قرن نهم می‌زیسته تا بتواند معاصر شیخ رجب برسی باشد.
زادگاه ملاپریشان:
مرحوم اسفندیار غضنفری، زادگاه او را دلفان می‌داند و باز بنا بریک دست‌نوشته که به دستش رسیده، وی را از طایفه‌ی »غیاثوند« واقع در بین سلسله و دلفان می‌داند و معتقد است از مطاوی اشعارش برمی‌آید که اهل دلفان بوده است. اما باز هم سندی ارائه نمی‌دهد و در ادامه، با استناد به بیت زیر، وی را »لر« می‌داند؛ البته شاید منظور از لر، اهل لرستان‌بودن است نه این‌که به گویش لری صحبت می‌کرده است:
ژَ الوار کوه، حق پیدا مَیو یا من فی‌الجبال، خزائنهُ
و در ادامه می‌افزایدکه آقای زیباجویی، در مقدمه‌ی چاپ مغلوط دیوان ملاپریشان، ملا را دینوری تصور کرده است. او معتقد است که زیباجویی برای ادعای خود، دلیل روشنی ارائه ننموده است.
باید گفت که نه آقای زیباجویی و نه مرحوم غضنفری، هیچ‌کدام برای دعاوی خود، دلیل متقنی ارائه نکرده‌اند و همین قدر می‌توان گفت که وی به گویش لکی سخن می‌گفته‌است و اشعارش به لهجه‌ی کرمانجی است که در مناطق جنوبی کردستان، ایلام، کرمانشاه و قسمت‌های لک‌نشین لرستان و همدان به آن، شعرمی‌سرایند. یعنی گویشی‌ که همانند گویش معیار در بین گویشوران مختلف این مناطق به‌کار می‌رود و در واقع هر لک زبانی که بخواهد شعر بسراید به این گویش شعر می‌سراید. اما از فحوای کلام ملاپریشان برمی‌آید که لهجه‌ی اصلی او لکی بوده، آن هم لکی خاص مناطق سلسله، دلفان و طرهان، نه کرد کرماشان بوده و نه کرد کردستان و نه ایلام، زیرا بیش‌تر از کلماتی استفاده ‌کرده‌است که در بین لک‌ها رایج است و از واژه‌هایی که توسط کردهای مناطق مختلف به طور اختصاصی مورد استفاده قرار می‌گیرد استفاده نکرده است. خلاصه می‌توان گفت ملاپریشان، لک زبان بوده و زادگاه او به گستردگی تمام نقاطی است که لک‌ها در آن به سرمی‌برند.
مذهب ملاپریشان:
همان‌گونه که از اشعار ملاپریشان برمی‌آید و با توجه به تأویلاتی که از حروف و کلمات، می‌نماید، معلوم می‌شود که از پیروان فرقه‌ی حروفیه( نقطویه) می‌باشد که مرحوم غضنفری نیز در مقدمه‌ی دیوان، به این امر اشاره کرده و بسط مقال داده است. این فرقه را مردی به نام فضل‌الله نعیمی(تمیمی) استرآبادی(796-740) تأسیس کرد که به علت سخت گیری در مراعات مسایل شرعی به» فضل حلال‌خور« معروف بوده است. این شیخ فضل‌الله به لرستان نیز آمده و بنا بر آن چه مرحوم غضنفری اظهار داشته، در »باغ صوفیان بروجرد اقامت داشته و به نشر عقاید خود می‌پرداخته و در این منطقه به طور اخص و در تمام لرستان به طور اعم، پیروانی داشته است. این فرقه با تأویلات خاصی که از حروف و کلمات می‌نماید به اثبات عقاید و تعالیم خود می‌پردازند که حاکی از بینش و مشرب کاملاً ذوقی و عرفانی آنان است. آنان حروف را بر اساس عقاید از پیش تعیین شده‌ی خود تأویل و تفسیر می‌کنند. هرچند بعضی از این تأویلات، جای تأمل دارند و بیانگر یک حالت تقدس نیز هستند؛ مثلاً در دیوان ملاپریشان در مورد سبع‌المثانی و تفسیر آن آمده است:
حمد دو مرتبه هات ژَ آسمان
یکتایی مختص ذات حق بزان
سبع مثانی و معناش دوان
سبع‌المثانی حمد چارده تن زان
بیست و هشت حروف، هردوان وَ یَک
چارده معصومن بی‌ریب و بی‌شک
ماسوی‌الله گِشت مندرج بین
کام مطلب ژ بیست و هشت حرف نین
مفردات وِیَرد، مرکب وَ جا
ترکیب پی چه کرد و لام الفلا
لام، قلب الف؛ الف، قلب لام
اگر دریافتی قابلی الهام
بینـــه الـف نـــام علیـــّن
ژَ لام دو مشتق، نام بنین
الف الوهیت، لیشان کرد مرفوع
تا که خود معناش پریت بو مطبوع
( دیوان، صص 5-4)
اما ملا در واقع شیعه اثنی‌عشری بوده است و این مطلب، از جای‌جای دیوان ملا نیز مستفاد می‌شود. این نکته از مرثیه‌ای که در سوگ سالار شهیدان گفته است نیز استنباط می‌گردد. به عنوان مثال می‌توان شعر مذکور را در بالا ارائه نمود که سبع‌المثانی را حمد چهارده‌معصوم می‌داند.

 

ملاپریشان لک" در شعری بسیار زیبا و کم نظیر شخصیت امام حسین (ع) را توصیف نموده است. ملا پریشان در شعر امام حسین (ع) رازی از قرآن کریم کشف نموده که تا قبل از وی کسی بدان نپرداخته وآن رابطه ی داستان اسماعیل با شهادت امام حسین و کلمه ی ذبح عظیم در قرآن است.

 

به برکت همین نگاه، اقبال (لاهوری)ماجرای فربانی کردن اسماعیل توسط ابراهیم را با حادثه کربلا ی امام حسین در یک مدار قرار می دهد و باور دارد که راز شناخت "ذبح عظیم" که قران مجید به آن اشاره می کند، ماجرای کربلا و شهادت امام حسین علیه السلام است.
الله الله بای بسم الله پدر
معنی ذبح عظیم آمد پسر
سرّ ابراهیم و اسماعیل بود
یعنی آن اجمال را تفصیل بود
رمز قرآن از حسین آموختیم
زآتش او شعله ها اندوختیم
سرخ رو عشق غیور از خون او
شوخی این مصرع از مضمون او*
البته انصاف این است که چندین قرن پیش از اقبال لاهوری همین مضمون را شاعر عارف حروفیملا پریشانکه در اواخر قرن هشتم و اوایل قرن نهم زندگی می کرده، به زبان لکی سروده است. تردیدی نیست وقتی اکثر فارسی زبانان حتی نام ملا پریشان را نشنیده اند چه انتظاری از اقبال می رود که بگوییم او این مضمون را از ملا پریشان گرفته است.
ملاپریشان خطاب به امام حسین سروده است:
"
ای گوهر سروری و ای ذبح عظیم دشت عبادت
ای شمس الضحی که از تشنگی رخت زرد شده بود و جامه ات گلگون..."
ملا پریشان هم راز قربانی شدن اسماعیل را یافته و هم رمز قرآن را به تعبیر اقبال بیان کرده است.**

 

*اقبال لاهوری

 

**روزنامه ی اعتماد ملی ۱۱/۱۰/۱۳۸۷

 

امام حسین (ع)

 

ژه گفته راسان شنفتم نوید کشته عشق او شهیداً شهید

 

توکه دسره س کربلات نوی گذر وه صحرای پربلات نوی

 

تا گه عشقیان بوینی وه چم بی سر و سردار نه صحرای ستم

 

سران وه نیزه ی اعدا بی بدن ابدان وه صحرای ستم بی کفن

 

ژه خوین ویشان رنگین پا و دس خضاب و مدهوش ژه باده ی اله س

 

عجب عشقیان؛پرورده ی خاصان نامشان نماو بری وه آسان

 

چابک سواران شجاع و نورس و جنگ خوشحالان غیور کم کس

 

دشمن افکنان وه بازو یلی شیران بیشه ی مرتضا علی

 

نیکو قامتان گل روی بو مشک تر جبین لبان ژه تشنگی خشک

 

هاشمی اصلان ژه نسل حیدر پی میدان سبقت وه یکدیگر کر

 

نازک میانان قوی دل وه جنگ نهنگ صولتان جلد تیژآهنگ

 

بی نوا میران؛نینوا مسکن یوسف صورتان گلگون پیراهن

 

له معرکه ی عشق ژه گیان گذشتِن ژه گیان شیرین آسان گذشتن

 

چونکه وصل دوست منظورشان بی سر و گیان باختن چوی سورشان بی

 

عشقیان فدای خاک پاتا ن بام فدای او سلطان کم سپاتان بام

 

قتیلان؛خوشا وحالتان بود هنییاً لکُم جناتِ الخلود

 

جام شهادت گواراتان باد نحنُ عطاش و ا نتم ودود

 

ابی عبدالله و فدای نامت یک دمی دنیا نوی وه کامت

 

اول مصیبت جدت پیغمبر بهترین خلق، سید سرور

 

دومین عزای حضرت بتول معصومه کبری،ممدوحه رسول

 

صالحه ی عظما ،محنت زداده ماتم زده ی مرگ باب آزاده

 

سومین عزی نامور پدر شیر کردگار، نفس پیغمبر

 

چارمین عزای والا برادر در دریای علم حضرت داور

 

حسن نونهال باغ مرتضا مسموم صابر ،رضا وه قضا

 

پنجم مصیبت دشت پر خطر زوانم لال بو، خاکم بو وه سر

 

شهید صحرای کربلا حسین و بلای عظیم مبتلا حسین

 

وارث علوم انبیا حسین قتیل فتنه اشقیا حسین

 

وه میدان جنگ چوی حیدر حسین صابر چوی ایوب پیغمبر حسین

 

ذبیح زمان بی یاور حسین بی یار و فرزند و برادر حسین

 

ماتم زده ی مرگ یاوران حسین پامال ستور کافران حسین

 

جسم مطهر نه روی زین حسین له دشت ستم دل پر خوین حسین

 

بدن مشبک بان دشت حسین بهای خوین تو هشت بهشت حسین

 

اهل بیت اسیر هراسان حسین سرت وه نیزه ی ناکسان حسین

 

ای اصل ثابت باغ عبادت ای ذبح عظیم دشت شهادت

 

ای شمس الضحی ژه تشنگی زرد ای گلگون قبای معرکه ی نبرد

 

ای ثابت قدم شجای روژ رزم سرور مردان، مرد صاحب عزم

 

ای شیر یزدان مرد ممتحن شاه کم سپاه نه صحرای محن

 

کس چوی تو صابر و بلا نوی مبتلا وه دشت کربلا نوی

 

جد تو خلیل رهبر انام یک قربانی کرد اویش ناتمام

 

هفتاد و دوتن قربانی کردی حقا نه رای دوس مردانه مردی

 

پرورده ی آغوش خیرالبشر رو شجاع شهید زاده ی حیدر رو

 

بازوی یدالله ژه کار کفته رو گرد آلود سیمای ماه دوهفته رو

 

زینت دامان زهرای بتول رو پی مرگ یاران زار و ملول رو

 

لولو مرجان بحر قرآن رو وارث علوم پیغمبران رو

 

واویلا ژه دست چرخ اخضر رو زاری ضعیفان آل حیدر رو

 

یکه شهسوار گلگون قبا رو گلان گلشن آل عبا رو

 

تنان نازک و بی کفن رو عزیزان در خاک دشت محن رو

 

عروسی قاسم بی و عزا رو آه ژای مصیبت محنت افزا رو

 

قامت شمشاد علی اکبر رو گلو تیر خورده علی اصغر رو

 

عباس علی صاحب علَم رو زینب جرعه نوش جام الم رو

 

زاری سکینه ،ناله کلثوم رو آه و واویلا ژاو دشت شوم رو

 

تازه نهالان باغ حیدر رو ژه تیشه ی اعداء بی بار وبر رو

 

اسیری عترت شاه عرب رو و بی مقنعه و چادر زینب رو

 

فرزند عزیز ساقی کوثر رو لب تشنه شهید نیش خنجر رو

 

بدن مشبک تیر جفا رو حسین قربانی کوی وفا رو

 

وه خاک و خوین تن آغشته رو ثانی حسن ،آه ژای کشته رو

 

ژای مصیبته تا روی مردن رو تا دم تسلیم گیان سپردن رو

 

بگریوم چوی اور بنالم چوی نی مختصر واچوم وی ویانم وی

 

کافران کردن پری ملک ری نخلان گلشن آل عبا،پی

 

ستم بی پایان و اندازه کردن فرزند زهرا وه برده بردن

 

نظر کر وه کین چرخ چنبری قوت کفار ضعف حیدری


* عضو هیئت علمی دانشگاه ایلام
پی‌نویس‌ها:
1) مرحوم اسفندیار غضنفری، دیوان ملاپریشان را جمع نموده و مقدمه‌ای بر آن نوشته که دراین مقاله، از آن بسیاراستفاده برده‌ام و هرجا از مرحوم غضنفری سخنی به میان آمده منبع سخن همان مقدمه می‌باشد.
2) نسخه‌ای که از دیوان ملاپریشان در اختیار نگارنده است دارای چهار صفحه‌ی سفید است که در آخر پریشان‌نامه، واقع شده است و بدین خاطر به طورقطع نمی‌توان تعداد دقیق بندهای آن‌را مشخص کرد

 

از ویژگی‌های لک‌ها، داشتن فرهنگ غنی مکتوب است. برخی آثار سرایندگان لک در تذکره به همت مرحوم اسفندیارخان غضنفری تحت عنوان «گلزار ادب لرستان» گردآوری شده‌است. شاعران برجسته‌ای از حوزه کولیوند (الشتر) مانندملا پریشان، ملا منوچهر و ملا حف‌علی و اخیراً رضا حسنوند و عزیز بیرانوند (خم گرین) و کیومرث امیری کله جویی معروف به لک امیر شعرهایی به این زبان سروده‌اند.

از دیگر آثار مکتوب می‌توان به سروده‌های اهل حق نظیر: کلام خان الماس، نامه سرانجام، هفتوانه پهلویانه عسگری عالم و خم گرین عزیز بیرانوند اشاره کرد. دیگر اثر مشهور شاهنامه لکی است که اخیراً انتشارات اساطیر آن را منتشر کرده‌است.

 

دسته بندی:

می توانید نظرات خود رااینجا بنویسید*-*-*-*وارد کردن ایمیل الزامی نمیباشد.
cialisle.com 1398/04/27 14:14
how to spot fake tadalafil cialis tadalafil and exercise.
cialis coupon 1398/04/27 13:14
Certainty set at of arrangement perceived post.
Or entirely pretty county in fight. In stunned apartments declaration so an it.
Insatiable on by contrasted to reasonable companions.
On other than no admitting to misgiving article
of furniture it. Foursome and our Ham West leave out. So minute stately length my extremely longer give.
Remove simply stick out precious his racy length.
genericalis.com 1398/04/27 00:44
cuanto debe tomar de cialis [url=http://cialissom.com/]cialis 20mg[/url] gleichzeitige einnahme von cialis und viagra.
generic viagra online 1398/04/26 22:16
can i take tramadol with viagra http://viagrabs.com/ buy viagra.
mitos y realidades del sildenafil.
cialis online 1398/04/26 02:28
harga cialis bandung [url=http://cialisle.com/]cialis[/url] where to buy cialis malaysia.
how to get help in windows 10 1398/04/25 19:05
It's appropriate time to make a few plans for the long
run and it is time to be happy. I've learn this post and if I could I want to
recommend you few fascinating issues or suggestions.
Maybe you can write next articles regarding this article.

I desire to learn even more things approximately it!
http://triviagra.com 1398/04/24 18:20
chest pain after taking sildenafil http://triviagra.com/ generic viagra
generic cialis online 1398/04/23 22:32
what's more expensive cialis or viagra http://cialisle.com/ cialis.
cialis bez recepty krakow.
thanieloiwbis 1398/04/22 02:54
itanvjnpasdb viagra in india <a href=http://usguide101.com/qa/index.php?qa=user&qa_1=lotionbath3>viagra mail order</a> cheap generic viagra <a href="http://www.minikami.it/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=5579707">canadian pharmaciescialis</a>
discount tadalafil
http://www.bedandbreakfastcasamalerba.it/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=1587820
gzwsWhort 1398/04/19 09:42
canada drugs coupon http://canadadrugsonlinevbyh.com/ - canada drugs online cialis <a href="http://canadadrugsonlinevbyh.com/#">canada drugs laws</a> viagra http://canadadrugsonlinevbyh.com/
hvsjOpill 1398/04/19 08:54
canadian online pharmacy http://canadian-pharmacyonlineolys.com/ - legit canadian pharmacy online my explanation <a href="http://canadian-pharmacyonlineolys.com/#">best online canadian pharmacy</a> discount http://canadian-pharmacyonlineolys.com/
bbuiToord 1398/04/19 06:31
generic viagra http://pharmacy-onlineasxs.com/ - viagra online viagra online canadian pharmacy <a href="http://pharmacy-onlineasxs.com/#">online pharmacy without scripts</a> п»їcapsule http://pharmacy-onlineasxs.com/
bsffageda 1398/04/19 06:21
canada drugs coupon http://canadadrugslopl.com/ - canada drugs laws discount drugs of canada <a href="http://canadadrugslopl.com/#">canada drugs direct</a> discount drugs of canada http://canadadrugslopl.com/
vdahTar 1398/04/19 04:46
canadian pharmacies mail order http://canadian-pharmaciesthsh.com/ - safe canadian pharmacies canadian mail order pharmacies <a href="http://canadian-pharmaciesthsh.com/#">canadian online pharmacies</a> п»їfind http://canadian-pharmaciesthsh.com/
zzwsTar 1398/04/19 04:30
viagra online http://pharmacyonlinevfr.com/ - pharmacy online cvs pharmacy online <a href="http://pharmacyonlinevfr.com/#">purchase</a> best online pharmacy http://pharmacyonlinevfr.com/
vfxxunore 1398/04/19 04:09
buy cialis online canadian pharmacy http://canadianonline-pharmacydazc.com/ - legitimate canadian online pharmacy brand viagra online canadian pharmacy <a href="http://canadianonline-pharmacydazc.com/#">brand viagra online canadian pharmacy</a> generic viagra online canadian pharmacy http://canadianonline-pharmacydazc.com/
gzwsWhort 1398/04/19 02:09
drugs from canada http://canadadrugsonlinevbyh.com/ - drugstore canada drugs online reviews <a href="http://canadadrugsonlinevbyh.com/#">canada drugs laws</a> drugs from canada http://canadadrugsonlinevbyh.com/
bthdfeata 1398/04/19 01:11
canada pharmacy review http://canadapharmacyonlinestbh.com/ - ailment canada drug pharmacy <a href="http://canadapharmacyonlinestbh.com/#">cialis</a> pharmacy canada http://canadapharmacyonlinestbh.com/
vfsfclack 1398/04/18 17:46
http://canadian-pharmacyyhzg.com/ - canadian pharmacy reviews canadian online pharmacy <a href="http://canadian-pharmacyyhzg.com/#">canadian pharmacy no scripts</a> reputable canadian pharmacy http://canadian-pharmacyyhzg.com/
vsxxAmapy 1398/04/18 17:15
legit canadian pharmacy online http://canadianonlinepharmacyfdth.com/ - generic viagra best online canadian pharmacy <a href="http://canadianonlinepharmacyfdth.com/#">online canadian pharmacy reviews</a> cialis http://canadianonlinepharmacyfdth.com/
vsxxAmapy 1398/04/18 15:50
legitimate canadian pharmacy online http://canadianonlinepharmacyfdth.com/ - buy viagra online canadian pharmacy <a href="http://canadianonlinepharmacyfdth.com/#">viagra</a> cialis http://canadianonlinepharmacyfdth.com/
viagra 1398/04/18 11:00
how to get viagra in bc http://viagrabs.com sildenafil.
precautions before using viagra.
bfxshown 1398/04/18 10:31
canada pharmacy com http://canadapharmacyliiu.com/ - generic viagra canada pharmacy viagra <a href="http://canadapharmacyliiu.com/#">canada pharmacy</a> canada pharmacy com http://canadapharmacyliiu.com/
vfsfclack 1398/04/18 09:32
canadian pharmacy review http://canadian-pharmacyyhzg.com/ - canadian pharmacy generic viagra canadian pharmacy generic viagra <a href="http://canadian-pharmacyyhzg.com/#">best canadian online pharmacy</a> best canadian online pharmacy http://canadian-pharmacyyhzg.com/
hvsjOpill 1398/04/18 08:57
canadian online pharmacy no prescription http://canadian-pharmacyonlineolys.com/ - canadian online pharmacy no prescription canadian online pharmacy <a href="http://canadian-pharmacyonlineolys.com/#">online canadian pharmacy</a> canadian pharmacy online reviews http://canadian-pharmacyonlineolys.com/
bbuiToord 1398/04/18 07:24
online pharmacy without scripts http://pharmacy-onlineasxs.com/ - best online pharmacy recommended you read <a href="http://pharmacy-onlineasxs.com/#">best canadian online pharmacy</a> canada online pharmacy http://pharmacy-onlineasxs.com/
bfxshown 1398/04/18 06:53
pharmacy canada http://canadapharmacyliiu.com/ - trust pharmacy canada canada online pharmacy <a href="http://canadapharmacyliiu.com/#">canada online pharmacy</a> generic viagra http://canadapharmacyliiu.com/
vdahTar 1398/04/18 05:45
legitscript approved canadian pharmacies http://canadian-pharmaciesthsh.com/ - canadian pharmacies recommended by aarp safe canadian pharmacies <a href="http://canadian-pharmaciesthsh.com/#">reputable canadian online pharmacies</a> reputable canadian online pharmacies http://canadian-pharmaciesthsh.com/
zzwsTar 1398/04/18 05:38
legit online pharmacy http://pharmacyonlinevfr.com/ - online pet pharmacy viagra online <a href="http://pharmacyonlinevfr.com/#">viagra</a> canadian online pharmacy http://pharmacyonlinevfr.com/
bsffageda 1398/04/18 02:02
canada drugs online http://canadadrugslopl.com/ - discount drugs of canada viagra <a href="http://canadadrugslopl.com/#">viagra</a> discount drugs of canada http://canadadrugslopl.com/
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 31 تا 60
 
اخبار و روزنامه های امروز
پر بازدیدترین مطالب سایت

کد پربازدیدترین

نظرسنجی واشتراک گذاری

پشتیبانی

تصویر ثابت